Luondu ja biras

1.1 - Árktalaš ja antárktalaš guovlu

Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: Philippe Rekacewicz and Emmanuelle Bournay, Kilde: Amap.no.

Árktalaš guovlu leat eatnamat ja mearra Davvipola birra. Davvipola lea jiekŋabaldu nalde. Lea 13 miljovnna km2 meahcceguovlu gos lea olu jiekŋa ja alla várrečohkat, nunatakkat inuihttagillii, mat ceaggájit čađa jieŋa. Árktalaš guovllus lea áhpi ja dan birra nannán. Oktiibuot lea guovlu sullii 26 mill. km2.

Antárktalaš guovlu lea Lullipola birra. Doppe lea fas nuppeládje. Lullipola lea eanaguovllus mii lea jieŋa vuolde ja man birra lea áhpi. Antárktis lea galbmaseamos kontineanta eatnamis ja lea guovlu mii lea unnimusat váikkuhuvvon olbmo daguiguin. Muhto guollebivdiid, dutkiid ja turisttaid aktivitehtat leat lassáneame ja lea mielddisbuktán dárbbu garra njuolggadusaide várjalan dihte birrasa. Garra gaskariikkalaš njuolggadusčálus eastada aktivitehtaid mat sáhttet billistit guovllu (Antarktisšiehtadus).

Árktalaš guovlu definerejuvvo iešguđetládje

Árktalaš guovllu lulit ráji lea váttis diehtit gokko lea danne go definerejuvvo iešguđetládje.

  • Meteorologat definerejit árktalaš guovllu temperatuvrra vuođul, gos gaskamearálaš temperatuvra suoidnemánus ii leat eanet go +10°C.
  • Geográfat definerejit poláragierddu mielde.
  • Biologat definerejit šattuid vuođul.
  • Dat gávcci Árktalaš riika, Norga, Ruoŧŧa, Ruonáeanan (Dánmárku), Suopma, Islánda, Ruošša, Kanada ja Amerihká leat fas defineren iežaset árktalaš guovllu iešguđetládje.
  • Árktalaš ráđđi definere Árktisa guovlluid dat mat leat davábealde polárgierddu. Dán oahpponeavvus biddjo dát definišuvdna vuođđun go lea sáhka Árktisas. Norggas gullet golbma davimus fylkka, Svalbarda ja Jan Mayen árktalaš guvlui.