Luondu ja biras

3.1 - Davviálbmogiid eallinláhki

Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: ilovegreenland, Kilde: flickr.
Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: Adam K. Hætta, Kilde: Ovttas.no.

Luonddus birget, movt luonddus láhttet ja luonddu atnit jierpmálaččat lea máhttu maid mii olbmot fertet oahppat, dat ii leat mis riegádeames.

Olugiidda lea meahcásteapmi ja luondu juoga mii riggudahttá eallima ja mii lea áibbas dárbbašlaš jus galget loaktit árgabeaivvi dilis. Máŋgasat liikojit vánddardit meahcis dearvvaš áimmus ja ráinnas luonddus.

Árkatalaš guovllus ellet sulli 30 iešguđet eamiálbmogat. Sin eallinvugiin eai leat nu olu erohusat. Eanadagat, kultuvrrat ja servodagat leat iešguđetláganat, muhto leat maid seammasullásašvuođat. Sin eallinvuohki lea áiggi čađa heivehuvvon dan luonddubirrasii gos sii ellet, ja nu dovdet sii lagas oktavuođa luondduin.

Olbmot leat birgen buoremuddui dainna máid sáhttet viežžat luonddus ja leat buolvvaid čađa oahppan movt birget, movt atnit ávkki ja man olu lea jierpmálaš viežžat luonddus. Dat maid vižže luonddus rehkenastui oassin dálu ekonomiijas. Luossabivdu lei deaŧalaš oassi birgejumis guovlluin gos lei luossa. Dakkár eallinvugiin lei lunddolaš birget ovttasráđiid earáiguin ja juogadit gálvvu.

Go mii viežžat luonddus resurssaid, de mii atnit sihke meahci, meara, jávrriid ja gilvojuvvon eatnamiid. Buot maid borrat boahtá luonddus. Boaldámuša ja ávdnasiid maid oažžut luonddus. Danne lea dárbbašlaš gáhttet luonddu ja sihkkarastit ahte boahtte buolvvaide maid báhcá ráinnas luondu gos sii sáhttet birget.

Muhtin indiánahoavda lea dadjan ahte mii eat leat árben luonddu min máttuin, muhto luoikkahan dan min mánáin. Sápmelaččat dadjet ahte eana lea min máttarárbi.