Luondu ja biras

3.10 - Luondduresurssat

Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: Elisabeth Bækken, Kilde: Wikimedia Commons/U.S. Government.

Resurssaid luonddus sáhttá juohkit guovtti jovkui, ođasmahtti resurssat ja resurssat mat eai ođasmahttojuvvo. Maŋit jovkui gullet olju, gása, koala ja minerálat. Dieđusge ođasmahttojit, muhto dat proseassa manná nu njozet, miljovnnaid jagiid mielde, ahte sáhttá dadjat eai ođasmahtto. Buot eará máid mii viežžat luonddus ođasmahttojuvvojit.

Luondduriggodagat

Davviguovlluin leat olu luondduriggodagat maid eai vel leat ávkkástan. Nannámis mii lea birra Polaábi gávdnojit diamánttat, golli, silba, veaiki, ruovdi, platina, datni, koala ja maid uran. Galbma dálkkádat lea dahkan váttisin olahit riggodagaid davviguovlluin. Lieggaset dálkkádat boahtteáiggis, ođđa teknologiija ja go jiekŋa jáhkkimis jávká Polaábis sáhttá dahkat vejolažžan ávkkástallat daid luondduriggodagaid. Sihke našunála ja stuora gaskariikkalaš fitnodagat čájehit beroštumi davviguovlluide.

Ekonomalaš bealit

Davvin Suomas ja Ruoŧas leat stuora gaskariikkalaš fitnodagat beassan álggahit ruvkedoaimmaid hui stuorrát. Norggas leat fitnodagat maid ožžon lobi álggahit geahččalanbovremiid Finnmárkkus. Dan mielde maid leat gávdnan Suomas ja Ruoŧas de rehkenastet ahte leat seamma olu minerálat Finnmárkkus. Ákkat dasa ahte diktit ohcat leat bargosajit ruvkedoaimmain ja ahte eatnamis sáhttet leat olu ruhtaárvvut.

Maid eará guovlluin árktalaš guovlluin šaddet diekkár čuolmmat. Go lea sáhka davviguovlluid luondduriggodagaid ávkkástallamis, eai namut olbmuid geat orrot doppe. Orro gullat dego livčče dušše ávdin guovllut gos eai oro olbmot. Dakkár doaimmat sáhttet váikkuhit garrasit eamiálbmogiid eallinvuohkái ja kultuvrii ja maid šattuide ja elliide. Gaskariikkalaš konvenšuvnnat, nugo ILO-konvenšuvdna geatnegahttá riikkaid vuhtiiváldit eamiálbmogiid vuoigatvuođaid ja beroštumiid luondduresurssaid ektui.

Deaŧaleamos ekonomalaš resursa lea dál olju ja gása. Lea meroštuvvon ahte sullii 15 proseantta oljjus maid eai leat vel ávkkástan lea gávdnamis Árktisas. Galbma dálkkádat, earenoamáš garra dálkkit, jiekŋa, guhkes gaskkat ja váilevaš teknologiija lea vuos bissehan oljobohkama árktalašguovllus.

Loga eambbo Loga eambbo