Luondu ja biras

4.1 - Vuovdi

Vuovdi lea báiki gos muorat šaddet oalle lahkalaga ja gos muorain lea vissis allodat. Vuovddis lea veaháš eará dálkkádat go jalges báikkiin, áibmu lea njuoskaseabbo.

Video: elmejorgalicia. Creative Commons by-nc-sa

Lea erohus vuovddis davvin ja lullelis, sihke movt ja makkár muorat šaddet ja maid eanavuođus ja šaddošlájain. Stuorimus vuovddit máilmmis leat davábealde ekváhtora. Davimusas lea vuos beahce- ja guossavuovdi Alaskas Sibira rádjái. Lullelis dan leat fas lastamuorravuovddit. Ekváhtora bokte leat suohkadeamos vuovddit, arvevuovddit.

Eallit ja divrrit

Vuovddit leat biologalaš dávvirvurkkohagat gos luonddu máŋggabealálašvuohta boahtá ovdan earenoamážit, sihke divrriid, šattuid ja elliid dáfus. Vuovdi lea maid áibbas deaŧalaš go dat ráhkada orgánalaš biepmu visot máilmmi eallimii.

Boares vuovdi lea hui mávssolaš elliide ja lottiide, muhtin lodde- ja eallešlájaide lea áibbas dárbbašlaš. Doppe lea biebmu, suodji, lállinbáiki ja vejolašvuohta čiehkádit. Muorat mat guohcagit ja gahččet, muoldaluvvet ja addet biepmu ođđa šattuide. Go muorra guohcaga ja gahččá, de fallehit iešguđetlágan organismmat nugo guobbarat ja divrrit.

Divreeatnatvuohta fas geasuha lottiid go daidda lea valjit biebmu ja lea álki gávdnat beassesaji. Čáihnit čuggot boares muoraide ráiggi gosa ráhkadit beasi. Leat olu loddešlájat mat monnejit dakkár boares čáihnebesiide go čáihni lea alcces ráhkadan ođđa beasi. Olu šattut, lottit ja eallit dárbbašit jápmamuoraid, ja dat leat áinnas boares vuovddis maid olbmot eai leat duohtadan ja gos eai leat murren. Danne lea nu dárbbašlaš várjalit álgovuovddi.

Rio-konferánsa 1992:is

Olu šaddo- ja eallišlájat sáhttet leat jávkan dahje leat jávkagoahtime. Dasa sáhttet leat máŋga siva. Dálkkádatrievdamat, go olmmošlohku lassána ja ođđa teknologiija. Dutkit ja eiseválddit leat bargan dainna áššiin, ja Rio-konferánssas 1992:is dahkkui konvenšuvdna maid eanas riikkaid eiseválddit vuolláičálle ja mii geatnegahttá riikkaid diđoštit ja gáhttet biologalaš máŋggabealatvuođa iežaset riikas. Norggas leat suohkanat ožžon ovddasvástádusa registreret biologalaš máŋggabealatvuođa iežaset suohkanis.

Loga eambbo Loga eambbo