Luondu ja biras

2.3 - Šattut

Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: Inga Hætta Skarvik.
Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: Chmee2/Valtameri, Kilde: Wikimedia Commons.

Árktalaš guovlu lea earenoamáš. Doppe lea galbma dálkkádat gos temperatuvra lea vuollin eanas jagi. Dálvi lea guhkki ja geassebodda fas oanehaš. Buot dát váikkuha sihke šattuide ja elliide.

Dálvet lea čuovga vánis. Mearas lea vel jiekŋa mii hehtte čuovgga beassamis merrii. Geasset fas lea valjit čuovga go dalle lea čuovgat ija beaivvi. Šattut sáhttet šaddat birra jándora geasset, ja lottit ja eallit davviguovlluin sáhttet geavahit stuorit oasi jándoris borramii go lieggasit guovlluin.

Árktalaš guovlluin lea lieđđeeatnatvuohta dan oanehis geasis. Dávjá leat hui šerres, čalbmáičuohcci ivnnit vai divrrit galget fuomášit daid. Šattut leat heivehan iežaset oanehis geassái; árrat álggahit šaddama, jođánit šaddat ja ráhkadit ođđa šaddoálggu nuppejahkái.

Dakkaviđe go muohta suddagoahtá, de ihtigohtet šattut. Lieđđeurbbit ráhkaduvvojit čakčageasi. Muhtin šattuin bissot ruoná lasttat badjel dálvvi ja dat dahká ahte fotosyntesa doaibmagoahtá árrat. Šattut dárbbašit lieggasa, čuovgga ja bibmosa jus galget šaddat. Temperatuvra lea alimus vuollin eatnanalde, ja dakko lea maid unnimus biegga.

Šattut mat šaddet árktalaš guovlluin dahje alla váriin leat dávjá hui vuollegaččat. Vai ožžot eanemus ávkki beaivváža lieggasis ja bisuhit lieggasa šaddet olu šattut bovdnan, rátnun dahje lasttat máddat birra dahje dain leat guolggat lasttaid vuolábealde ja nađas.