Luondu ja biras

7.2 - Metállat

Njuorjobivdu
Creative Commons by-nc-sa
Njuorjobivdu
Govva: Greenpeace/Christian Kaiser, Kilde: Greenpeace.org.

Metállat leat vuođđoávdnasat ja leat lunddolaččat birrasis; bávttiin, eatnamis, šattuin ja elliin. Muhtin metállat leat dárbbašlaččat olbmuide, elliide ja šattuide veahážiid mielde, muhto leat várálaččat jus šaddet beare olu.

Lossametállan rehkenastit metállaid main iešmássa lea eanet go 5 g/cm3, dat mearkkaša viđa geardde eanet iešmássa go čázis. Deaŧaleamos lossametállat birrasa dáfus leat:

  • ladju (Pb)
  • kadmium (Cd)
  • krom (Cr)
  • veaiki (Cu)
  • nikkel (Ni)
  • eallisilba (Hg)
  • siŋka (Zn)
  • datni (Sn)
  • arsen (As)

Nuoskkideami oktavuođas lea eanemus sáhka lossametállaid birra, muhto vel gehppesmetállat nai, nugo alumiidna (AI), dahket vahága jus gártet olu.

Lossametállat leat mirkkolaččat

Mihtideamit čájehit ahte olbmuin geat borret eallebierggu mas leat mirkoávdnasat, lea alla mirkoávnnashivvodat rupmašis. Suomas leat čađahan mihtidemiid mat čájehit ahte lea olu kadmium ja eallisilba bohccuin ja boazobargiin.

Inuihtain lea bossu- ja njuorjjobiergu árbevirolaš biebmu. Dutkit leat gávdnan alla eallisilbahivvodaga bossuin ja njurjuin Ruonáeatnamis. Inuihtat ožžot máŋgga geardde nu olu eallisilba biepmu čađa beaivválaččat go dan maid máilmmi dearvvašvuođaorganisašuvdna (WHO) lea bidjan rádjin.