Luondu ja biras
Loga eambbo

Tsjernobyl-lihkohisvuohta

Govva
Creative Commons by-nc-sa
Govva: VOA Photo / D. Markosian, Kilde: Voice of America.

Tsjernobylas Ruoššas dáhpáhuvai 26. beaivvi cuoŋománus 1986:as dat mii rehkenasto leat vearrámus lihkohisvuohta atom-elfápmodoaimmahagain máilmmis.

Juoga dáhpáhuvai mii dagai ahte okta dain elfápmodoaimmahaga reáktoriin, reáktor 4, báhkkanii nu ahte gása bávkkehii ja billistii lohki das. Reáktor buollái ja hui olu radioaktiiva ávdnasat manne áibmui. Dat ledje:

  • cesium
  • strontium
  • jod
  • plutonium

Losimus ávdnasat, nugo visot strontium ja eanas plutonium gahčče dasa eatnamii birra doaimmahaga ja lagasguovlluide, 30 km eret doaimmahagas. Biegga hággii joda ja cesiuma viidát. Vilges-Ruoššariikii gahčče buot eanemus, 70 %, dain radioaktiiva ávdnasiin. Nuortaluládat ja arvi dagai ahte dat gahčče Gaska-Ruoŧa, Lulli-Suoma ja gaska-Norgga badjel maid. Logi beaivvis manahuvvui 9000 kg radioaktiiva ávdnasat ja 700 000 kg radioaktiiva grafihtta. Dola geahččaledje jáddadit ja unnidit atomváimmus-juohkáseami. Sullii 5 000 tonna laju, láirri, sádduid ja eará lossa ávdnasiid luite reáktora ala.

Olbmot eai ožžon dieđu movt sii galge feret. Ii oktage ávžžuhan sin orrut siste ja doalahit lásiid ja uvssaid gitta. Golle máŋga beaivvi ovdal go fárrehišgohte olbmuid doppe eret. Dan botta ožžo olbmot olu atomsuotnjariid iežaset ala. Oktiibuot 135 000 olbmo evakuerejuvvoje báikkiin Tsjernobyla birra, 30 km viidosaš guovlu gurrejuvvui ja mearriduvvui "lobihis guovlun".