Luondu ja biras

8.6 - Fanasjohtolat

MS Explorer
Creative Commons by-nc-sa
MS Explorer
Govva: Constantine, Kilde: Wikipedia.
MS Explorer
Creative Commons by-nc-sa
MS Explorer
Govva: Reinhard Jahn, Kilde: Wikipedia.

Lea sáhka rahpat riikaidgaskasaš fanasgeainnu Altanterábis Jaskesáhpái Polárábi nuorttabeale (Nordøstpassasjen). Ruoššat leat juo guhkit áiggi johtán dan geainnu. Jus dat geaidnu rahppojuvvo, de sáhttet fatnasat seastit 40-60 proseantta (10-15 beaivvi) mátkkis dan dábálaš geainnu ektui. Go seastá áiggi, seastá maid ruđaid. Jus fanasjohtolat lassána, movt sáhttá dat váikkuhit birrasii? Dan birra eai dieđe vuos nu olu. Luonddugáhttejeaddjit rávvejit leat ovdagihtii várrogasat ja eai álggahit juoidá mas eai dieđe váikkuhusaid árktalaš lundui boahtte áiggis.

Leat máŋga dutkanprošeavtta jođus mat galget gozihit nuoskkidemiid árktalaš guovlluin. Ovdal go dahkko mearrádus fanasgeainnu rahpama dáfus, galget vuos veardidit birasváikkuhusaid maid dat daguha. Dakko ii leat rabas eambbo moadde mánu jagis ja lea dárbu fatnasiidda mat sáhttet mollet jieŋa dárbbu mielde. Movt váikkuhit atomjiekŋamollejeaddji fatnasat, jiekŋacuvkkonat, birrasii jus dat galget doalahit geainnu rabas?

Ii leat dušše dat ahte fatnasat luitet oljju merrii, muhto maid dat ahte fatnasat sáhttet vuodjut ja de daguhit váttisvuođaid. Prins Williamnuoris Alaskas vujii 1989’is stuora oljofanas, Exxon Valdez, coahkásii.