Luondu ja biras

2.7 - Eallit

Ealga
Creative Commons by-nc-sa
Ealga
Govva: Hagerty Ryan, U.S. Fish and Wildlife Service (Public Domain), Kilde: Wikipedia.

Eallit árktalaš ja antárktalaš guovlluin.

Eallit mat galget birget galbma guovllus dárbbašit buoiddi, sihke energigáldun ja isolašuvdnan buollaša vuostá. Danne lea elliin, nugo njuorjjo- ja bossušlájain, morššain ja jiekŋaguovžžain assás buoidi náhki vuolde. Eallit mat vižžet biepmu mearas, sii leat heivehuvvon dan dillái ahte ii leat álo liikka olu biebmu viežžamis.

Sihke čáhcelottit, njurjot ja bossut leat bures olles agis ovdal čivgagohtet. Dat ožžot unnán čivggaid ja čivggat leat guhká čoavjjis, manná guhkes áigi dan rájes go sahkanit ja dassá go guddet. Muhtin eallit leat čoavjjis guhká, badjel jagi.

Guokte eallešlája mat ellet galbma guovlluin lea njálla ja boazu. Njálas lea oanehit njunni ja juolggit go riebanis ja bealljit leat unnit ja jorbasat. Dálvet lea suhkkes nahkki ja geasset njárbadeabbo. Dálvet lea njálla dábálaččat vielgat.

Bohccos lea nahkki mas guolgačalmmit leat bohcceláganat main lea áibmu. Dat doalaha bures lieggasa dálvet go lea galmmas. Nu go earáge eallit, de molsu boazu guolggaid giđđat. Elliin árktalašguovlluin leat vuogit movt ligget ja láktadit galbma ja goike áimmu maid vuigŋet nu ahte šaddá seamma temperatuvra go gorudis. Dan dáfus lea boazu earenoamáš bures heivehuvvon. Njuni siste lea hutkkálaš systema dahkat áimmu maid vuoigŋa sisa muttágis liekkasin ja lávttasin ovdal go áibmu olle geahppáide. Dat dáhpáhuvvá hirbmat johtilit. Ovdal go áimmu fas vuoiŋŋada olggos, de váldo eanas liekkas ja lávttas fas ruovttoluotta das. Dát ođđasit ávkkástallan-mekanisma lea ožžon stuora beroštumi dutkiin geat háliidit oahppat luonddus ja geavahit dan máhtu ođđa teknologiijai liggenbumppiin.